Kapalı olan Hürmüz Boğazı nedeniyle küresel gübre piyasası çalkantılı bir dönem yaşıyor. Hem gübre üretiminin önemli bir merkezi, hem de gübre ticaret aksının tam ortasındaki bu sorun, ülkeleri yeni kaynak pazarlar aramaya yönlendiriyor. Edinilen bilgilere göre eldeki stok dışında Rusya’dan da son dönemde bir miktar gübre alan hükümetin, Fas ve Cezayir’le de görüşmeler yaptığı belirtiliyor. Mevcut stokların sonbahara kadar yeterli olduğu öngörülürken, yazdan sonraki yeni ekimler için hazırlık yapıldığı ifade ediliyor.
ABD ile İsrail’in İran’a saldırıları ardından İran’ın bölgedeki ABD üsleri ve Körfez ülkelerinin kritik noktalarını hedef almasıyla oluşan savaş ortamı, tarımsal üretimin geleceğini tehdit etmeye devam ediyor. İran’ın geçişlere kapattığı Hürmüz Boğazı, küresel gübre tedarik zincirinde yüzde 40’a yakın daralmaya neden oluyor.Bu nedenle çeşitli gübrelerde fiyatlar hızlı yükselirken, ülkeler mevcut stoklarıyla hareket ediyor, yeni kaynak pazarlar arıyor.
Farklı önlemleralındı
Türkiye’nin yıllık 7 milyon ton gübre ihtiyacı olduğu tahmin ediliyor. Bu ihtiyacın 5 milyon tonu ise ithal ediliyor.Savaşın tıkadığı Körfez Bölgesi ve Asya geçişleri nedeniyle bu bölgedeki ülkelerden geçişler zorlaşırken; bulunduğu jeopolitik konumla farklı kaynaklara yakın olması ihtimalleri de yükseltiyor. Sektörden edinilen bilgilere göre, bazı hammaddelerde ihracatı yasaklayan Rusya’dan daha önce olmak üzere; Cezayir ve Fas ile de görüşmeler yapılıyor.Yurtiçinde gübredeki tedarik ve fiyat artışını dengelemek için farklı önlemler de devreye alınmıştı. Gübre ihracatı durduruldu; ithal ürenin ardından azotlu ve kompoze gübrelerin de gümrük vergileri sıfırlandı.
Tüm süreç kilitlendi
Dünyada yıllık 200 milyon tona yakın gübre üretimi var. Körfez bölgesi hem yıllık 16 milyon ton gübre üretiminin merkezi, hem de en büyük üreticilerinden Çin ve Hindistan’ın ithalat ve ihracatında en önemli payı alan geçiş hattı.Küresel gübre arzını tehdit eden Hürmüz Boğazı nedeniyle 27 Şubat’ta ton başına 482.50 dolar seviyesinde olan üre fiyatları, mart ortası itibarıyla yaklaşık yüzde 50 artarak 720 dolara ulaştı.
Fiyat artışları devam ediyor
Yurt içinde hububat gübreleme zamanında üre gübrede ton fiyatı 25 bin liradan 35 bin liraya çıktı. İlkbahar ekimleri için fosfor ağırlıklı taban gübre kilo fiyatı ise 34 liradan 44 liraya yükseldi.DAP kaynaklı gübrede de ton fiyatı 40 bin lirayı aştı. Savaş öncesine göre gübre fiyatlarında yüzde 25 ila 60 arasında artış gerçekleşmiş oldu.
Gübre Üreticileri İthalatçıları ve İhracatçıları Derneği (GÜİD) Yönetim Kurulu Başkanı Gökhan Uzunoğlu, gübrede mevcut stokların henüz bir sorunu işaret etmediğini, tahmini olarak sonbahara kadar sıkıntı olmayacağını öngördüklerini söyledi. Uzunoğlu, “Bir süredir üreticilerle bir araya geliyoruz; bakanlık tarafında zaten görüşmelerimiz sürüyor. Gübreye ulaşımda bir sıkıntı yok, üretici bayilerde gittiğinde alımını yapıyor. Ancak elbette fiyat artışları var. Bu artış önemli bir maliyet kalemi, üretimde karşımıza çıkacak bir sorun olacak. Örneğin nakliyede mazot fiyatı bile başlı başına bir artış” diye konuştu.
