Fon piyasalarında yaşanan dalgalanmayla gelen borsadaki sert satışlar sonrası dün sabah erken saatlerde Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek başkanlığında toplanan Finansal İstikrar Komitesi, yapısal risk bulunmadığına işaret ederken; gerekli tedbirleri hızla aldı. Başta Mekez Bankası’nın likidite adımı olmak üzere bir dizi önlem paketi piyasaların ateşini söndürdü. Düşüşle açılan borsa, gelen bu adımlar sonrası ilk yarım saatte pozitife döndü. Sonrasında başta bankalar olmak üzere gelen güçlü alımlarla borsa günü yüzde 2.95 yükselişle, 13.509 puandan kapattı.
Bulaşma riski önlenecek
Komite açıklamasında, Borsa İstanbul’un ve sermaye piyasalarının işleyişine ilişkin temel veya yapısal bir risk bulunmadığı belirtildi. Sorunun fon piyasasının belirli bir bölümünde yoğunlaştığı ve geçici ve yönetilebilir nitelikte olduğu ifade edildi. Kararlaştırılan tedbirlerin başta likidite sıkışıklığının giderilmesi ve bulaşma riskinin önlenmesine yönelik olacağı belirtildi. Piyasa bozucu eylemlerde bulunduğu belirlenenler hakkında düzenleyici ve denetleyici kurumların yetkilerini kararlılıkla kullanmaya devam edeceği bildirildi.
POPÜLER FONLAR SPK’YA GEÇTİ
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), borsada yaşanan son gelişmelerin ardından portföy şirketleri “Tera”, “Pusula”, “Hedef”, “Atlas”, “A1”, “Pardus” ve “Bulls”un kurucusu olduğu ve TEFAS’ta işlem gören ve sayısı 127’yi bulan “tüm yatırım fonlarının” alım ve satıma kapatılmasına karar verdi. Kapatılan 127 fonda 515 bin yatırımcının, 827 milyar TL’si (17 milyar dolar) bulunuyor. Kurul, kararların sermaye piyasalarının güvenilir, şeffaf ve istikrarlı bir ortamda işlemesini sağlamak ve yatırımcıların hak ve yararlarını korumak amacıyla alındığını belirtti. SPK, söz konusu yatırım fonlarının, Kurul tarafından belirlenecek yöntemle tasfiye ettirileceğini de açıkladı.
7 ŞİRKET, 127 FON, 827 MİLYAR TL
Şirket Fon Sayısı Varlık Büyüklüğü
Tera Portföy 5 fon 531 milyar TL
Pusula Portföy 12 fon 95 milyar TL
Atlas Portföy 16 fon 68 milyar TL
Pardus Portföy 42 fon 66 milyar TL
Hedef Portföy 28 fon 54 milyar TL
Bulls Portföy 15 fon 10 milyar TL
A1 Portföy 9 fon 2 milyar TL
Merkez Bankası topa güçlü girdi
Komite toplantısı sonrası, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), finansal piyasalarda yaşanan gelişmeler doğrultusunda likidite imkanlarının gözden geçirildiğini bildirdi. TCMB, piyasalardaki likiditeyi dengelemek ve TL varlıklardaki istikrarı desteklemek amacıyla toplam 7 milyar liralık 5 ayrı tahvil ihalesi açtı. Yapılan açıklamada, “Haftalık repo ihaleleriyle sağlanacak fonlama artırılırken, bankaların borçlanma limitleri güncellenecek ve teminat iskonto oranları azaltılacak. Likidite koşulları yakından takip edilecek ve gerek görülmesi halinde her türlü ek tedbirin alınacak” denildi.
Emlak Katılım, Birevim ve ‘Katılımevim’e talip!
Fon piyasasında bazı fonlar için temerrüt bildirimleri yapılırken satış talimatlarına ilişkin sürelerin yaklaşık 45 güne uzayabileceği aktarıldı. Pusula ve Tera fonlarında temerrüd sıkıntısı yaşanmıştı. Bu arada Pusula Grubu şirketlerinden, Katılımevim ve Birevim’i satın almak için Emlak Katılım’ın görüşmelere başladığı duyuruldu. Kamu kaynaklı bu satın alma işlemiyle, katkı payıyla çalışan sistemde oluşacak olası sarsıntının en az hasarla atlatılması hedefleniyor. Ayrıca Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Katılımevim paylarındaki işlemler nedeniyle Pusula ve Tera’da bazı fon yöneticilerine iki yıl süreyle işlem yapma yasağı getirdi.
Banka hissseleri için sürpriz adım
Fonlardaki gelişmeler likidite konusunda riskler yaratırken bir tedbir de BDDK’dan geldi. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) halka açık bankaların 16 Eylül tarihinden sonra geri alım yoluyla edindikleri kendi hisse senetlerinin 31 Aralık 2026 tarihine kadar çekirdek sermayeden indirim kalemi olarak dikkate alınmamasına karar verdi. Açıklamaya göre bu hisse senetleri kredi riskine esas tutar ve piyasa riskine esas tutar hesaplamasına dahil edilmeyecek.
48 şüpheliye adli kontrol
SPK, Katılımevim, Gündoğdu Gıda ve Destek Finans Faktoring AŞ pay piyasalarında gerçekleştirilen işlemlerde sorumluluğu bulunan 38 kişi ve Pusula Portföy Yönetimi AŞ hakkında Borsa ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda 2 yıl işlem yapma yasağı uygulanması kararlaştırıldı.
Başvurular üzerine sermaye piyasası araçlarının fiyatlarını, değerlerini veya yatırımcıların kararlarını etkilemeye yönelik yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi ve içerik paylaşan sosyal medya hesaplarının sahipleri hakkında başlatılan soruşturma da sürüyor. Sermaye piyasasında gerçekleştirilen işlemlere ilişkin yürütülen soruşturma kapsamında 4 şüpheli gözaltına alındı. Şüphelilerden Pusula Portföy Yönetim Kurulu Başkanı Muhammed Yarız tutuklanırken, İnfo Yatırım ile Hedef Holding’in Yönetim Kurulu Başkanı Namık Kemal Gökalp, Tera Holding Genel Müdür Yardımcısı İbrahim Bekci ve Destek Yatırım Yönetim Kurulu Başkanı Altunç Kumova isimli şüphelilerin emniyetteki işlemleri sürüyor. Öte yandan soruşturma kapsamında aralarında Tera Portföy Yönetim Kurulu Başkanı Emre Tezmen, Bulls Yatırım Holding Yönetim Kurulu Başkanı Enver Çevik, Pusula Holding ile Katılımevim Yönetim Kurulu Başkanı ve Kurucu Ortağı Serdar Turhan, Bulls Yatırım Yönetim Kurulu Başkanı Kemal Akkaya olmak üzere 48 şüpheli için yurt dışı çıkış yasagi tedbiri uygulandı.
Yanı sıra sosyal medyada spekülatif amaçlı paylaşım yaptığı tespit edilen 246 sanal medya hesabı ve bağlantıya da erişim engeli getirildi.
10 SORU 10 CEVAPLA İŞTE İŞTE FON KRİZİ
1 Kriz nasıl başladı?
Başta Tera ve Pusula olmak üzere bir dizi potföy yönetim şirketi çıkardıkları hisse fonları ve para piyasası fonlarıyla, yatırımcılara, piyasadaki diğer köklü fon şirketlerinin çok üzerinde getiri sağladı. Hatta “TLY” gibi “1’e 1.500 kazandırdığı” ile övünülen şişirilmiş fonlar vardı. Ancak bu fonların yüksek getirileri arka plandaki kredili ve borsadaki hisse bazlı işlemlerle sağladığı ortaya çıktı. Ve sistem sorgulanmaya başladı. Yabancı yatırımcılar (MSCI) bu konuda sert uyarılar yaptı. Ardından fon sahipleri paralarını çekme sırasına girdi. Portföy şirketleri sürekli taban gören hisseleri elinden çıkaramadı, bu yüzden temerrüde düştü ve borçlarını ödeyemez oldu. Şirketler atr arda yeni kurallar açıklamaya başladı, iş bir anda karmaşaya döndü. Ardından dün SPK’nın hamlesi geldi, ilgili tüm fonlar işleme kapatıldı. Tasfiye süreci başlatıldı. Buradaki amaç bulaşma riskini bertaraf etmekti.
2 Teknik anlatımla olay nasıl oldu, kaç kişiyi ve ne kadarlık büyüklüğü kapsıyor?
Borsada halka açık olan sığ hisselerin (örneğin Katılımevim, Peker GYO ve Hedef gibi) fiyatları grup fonları arasında yapılan karşılıklı işlemlerle suni olarak şişirildi. Yüksek değerlerden bu varlıklar fon portföylerine dahil edilip teminat olarak kullanıldı. Fonların değerleri 10 hatta 100 milyarlarca liralık büyüklüklerle ifade edilmeye başladı. Hisse fiyatları bir anda çökünce, sistem dağıldı, likidite krizi doğdu. İşleme kapatılan 127 fonda 515 bin yatırımcının, yaklaşık 827 milyar TL’si bulunuyor. Bunun yüzde 60’ı yani 498 milyar TL’si hisse senedi. Mevduat ve devlet kâğıdı büyüklüğü ise 48 milyar TL.
3 Fonlardaki para ne olacak, yatırımcı parasını çekebilecek mi?
Bu konu SPK’nın uygulayacağı tasfiye yöntemi sonrası yanıt bulacak. Ancak şunu hatırlatalım, SPK öncelikli olarakyatırımcıların haklarını koruyacak. Piyasa umanlarının tahminlerine göre önce varlıklar satılacak. Nakite dönüşen varlıklardan fon yönetiminin borç ve yükümlülükleri ödenecek, sonra kalan para yatırımcılara payları oranında dağıtılacak. Fonun ekranda görünen değeri değil, nakte çevrildiğindeki değeri önemli olacak. Burada da para piyasası fonları (PPF) ve serbest hisse fonlarında durum farklı. Para piyasası fonlarında getiri hesabı henüz belli değil. Ama para buhar olmayacak. Günlük getiri hesabı sürecek. Buradaki para tahvil ve mevduat ağırlıklı olduğundan süreç daha kısa olabilir. Hisse fonlarında ise olağandışı fiyat hareketleri olduğundan ciddi kayıplar görülebilir. Ama yatırımcı bu riski zaten almıştı. Bu sebeple hisse fonlarındaki para daha uzun vadede yatırımcıların hesaplarına geçebilir.
4 Peki bu ne kadar zaman olacak, takvim belli mi?
Takvim henüz açıklanmadı. SPK’nın açıklamalarını dikkatle izlemek gerek. Ancak yatırımcıları muhtemelen uzun bir süreç bekliyor. Ödeme tarihi ve yöntemi ileride açıklanacak. Tasfiyeyi yönetecek Kurum da o zaman açıklanacak.
5 Süreç sonunda fondaki paramı tamamen alacağım değil mi veya ne kadarını alabileceğim?
Tasfiye sürecinde fonun elindeki varlıklar nakde çevriliyor ve ortaya çıkan tutar yatırımcılara sahip oldukları pay oranında dağıtılıyor. Dolayısıyla şu anda kimse “şu kadar para alacaksınız” veya “şu tarihte hesabınıza yatacak” şeklinde açıklama yapamaz. Tek yetkili Kurum burada SPK. Şu anda yatırımcıların ilgili fon dökümlerini detaylı olarak alıp, saklamasında yarar var.
6 Kaç şirketin fonu kapatıldı?
Toplam 7 portföy şirketinin (Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1, Pardus ve Bulls) 130 fonu işleme kapatıldı. Artık alım ve satım yapılamayacak.
7 Pusula Grubu, Tera tarafından satın alınıyordu. Peki bu işlemler ne oldu?
Hafta sonu yaşanan Pusula krizi ve gözaltı sonrası bu açıklama yapılmış olsa da şu anda Tera’nın da tüm fonları işleme kapatıldı. Krizin boyutu daha farklı bir hal aldı. Pusula Portföy Yönetim Kurulu Başkanı Muhammed Yarız tutuklandı. Tera’nın Başkanı Emre Tezmen hakkında da yurt dışına çıkış yasağı getirildi. Diğer fon sahipleri ile ilgili de işlemler sürüyor.
8 Fonlarda kalan paralarla ilgili Takasbank garantisi var mı?
Mevduat hesaplarındaki benzeri bir garanti yok. Portföy yönetim şirketinin mal varlığı ile fonların mal varlığı hukuken ayrı. Yatırımcıların paraları doğrudan batmış sayılmaz; ancak fonun elindeki likit (hisse, pay repo gibi) varlıklar zamanla ve likidite imkânı doğdukça satılarak yatırımcılara kademeli ödeme yapılacak.
9 Peki fonlardaki paralar ile bu grupların borçları kapatılabilir mi? Bu durumda yatırımcıya para ödenmez ise ne olur?
Portföy yönetim şirket fonlarındaki paralara haciz işlemi uygulanamıyor. Hatta portföy şirketi varlıklarının ve şirket sahibi ve sorumlu yöneticilerin şahsi varlıklarının da yatırımcılara ödemelerde kullanılması bir seçenek.
10 Başta bankaların olmak üzere piyasada hala birçok fon bulunuyor. Burada bir risk var mı?
Piyasada işleme açık fonlar ilgili yasalar ve SPK kurallarına göre işlem görüyor. Zaten Finansal İstikrar Komitesi de, krizin yayılma ve bulaşma riskini önlemek için acil olarak tedbirleri devreye aldı. Bu sebeple piyasadaki fonlar kurallara göre hareket ediyor. Bu sebeple geçmişteki gibi şişirilmiş fonların yatırımcılara sunulma ihtimali pek görünmüyor.
