ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in tüm dünya tarafından merakla beklenen ve yakından takip edilen görüşmesi dün gerçekleşti. Görüşmelerden önce, Tiananmen Meydanı’nda ABD lideri için onur kıtası ve askeri bando eşliğinde resmi bir karşılama töreni düzenlendi. Trump, 3 günlük ziyareti kapsamında geldiği Çin’in başkenti Pekin’de Şi ile kritik bir görüşme yaparken, görüşme öncesi ve sonrasında verilen mesajlar dikkat çekti.
‘Kaçınılmaz değil’
Görüşme öncesi yaptığı konuşmada iş birliği mesajı veren Şi, Çin-ABD ilişkilerinin geleceğinde yeni bir sayfa açmayı istediklerini söyledi. Dünyanın yeni bir tarihi kavşakta olduğuna işaret eden Şi, “Çin ve ABD zamanın sorunlarına birlikte yanıt vermeli” dedi. Şi, iki ülke arasında güç çatışmasının zorunlu ve kaçınılmaz olmadığı, iyi ilişkilerin dünyanın da faydasına olduğuna işaret etti. Trump ise ABD ile Çin arasındaki ilişkilerin her zamankinden iyi olacağına inandığını dile getirirken, “Zorluklarla karşılaştığımızda üstesinden gelmeyi bildik. Birlikte harika bir geleceğimiz olacak” dedi. Trump basına kapalı ikili görüşme öncesi Şi’yi ‘harika bir lider’ şeklinde nitelendirdi.
‘Yeni bir vizyon’
Trump ve Şi’nin Pekin’deki tarihi görüşmesi 2 saat sürdü. Görüşme sonrasında düzenlenen akşam yemeği öncesi konuşan liderler, iş birliği mesajlarını tekrarladı. Şi, Çin ile ABD’nin işbirliği içinde hareket etmesi gerektiğini söylerken, “Çin ulusunun yeniden canlanması ile ABD’yi yeniden büyük yapma hedefleri birlikte ilerleyebilir” ifadelerini kullandı. Şi, Trump ile yeni bir vizyon üzerinde mutabık kaldıklarını, bu vizyonun gelecek üç yıl ve devamında ikili ilişkilere stratejik bir yol haritası sunacağını vurguladı.
Tayvan için sert uyarı!
Görüşmelerde verilen en dikkat çekici mesaj Tayvan ile ilgili oldu. Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, ABD Başkanı Donald Trump ile yaptığı görüşmede, Tayvan meselesinin uygun biçimde ele alınmaması halinde ABD ile Çin’in çatışabileceğini ve ilişkileri büyük tehlikeye atacağını bildirdi. Çin Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamaya göre Şi, Tayvan Boğazı’nda barış ve istikrarı muhafaza etmenin, iki ülke arasındaki “en büyük ortak payda” olduğunu ifade etti. Tayvan meselesinin, ABD-Çin ilişkilerinde en önemli konu olduğunu belirten Şi, Tayvan’ın bağımsızlığı ile Tayvan Boğazı’ndaki barışın ateşle su gibi “uzlaşmaz” olduğunu vurgulayarak, ABD tarafının Tayvan meselesinin ele alınmasında son derece ihtiyatlı davranması gerektiğini belirtti.
‘Çıkar çatışması’
ABD Dışişleri Bakanı Rubio ise, ABD’nin Tayvan konusundaki politikalarının değişmediğini, önceki başkanların döneminde de şimdi de bu politikanın tutarlı olduğunu savundu. Görüşmelerde ABD’nin Tayvan’a yönelik silah satışının “önemli bir yer tutmadığını” belirten Rubio, “Bizim bakış açımızdan, mevcut statükoda ve mevcut durumda zorla yapılacak herhangi bir değişiklik, her iki ülke için de kötü olur” dedi. Rubio, Çin’in ülkesi için “jeopolitik olarak en büyük siyasi zorluk” olduğunu ancak bu ülkeyle ilişkilerin “yönetilmesi gereken en önemli ilişki” olduğunu belirtti. Rubio, ABD’nin çıkarlarıyla Çin’in çıkarlarının çatışacağı durumlar olabileceğine işaret ederek, “Savaşları önlemek, dünyada barış ve istikrarı korumak için bunları yönetmek zorunda kalacağız” dedi. Çin, kendi toprağı olarak gördüğü Tayvan üzerinde hak iddia ediyor. Özerk bir ada konumundaki Tayvan ise bu iddiayı reddediyor. Demokratik şekilde yönetilen veABD tarafından silahlandırılan Tayvan’ın resmen bağımsızlık ilan etmesine yönelik bir senaryo, Pekin’i uzun yıllardır tedirgin ediyor.
Şi’den Hürmüz teklifi
ABD Başkanı Trump, Fox News kanalına verdiği röportajda Çin Devlet Başkanı Şi’nin, İran’la anlaşma ve Hürmüz Boğazı’nın açılması konusunda yardımcı olmaya hazır olduğunu söylediğini bildirdi. Trump, “Devlet Başkanı Şi, (İran’la) bir anlaşma yapılmasını istiyor. Kendisi bir teklifte de bulundu, ‘Eğer herhangi bir şekilde yardımcı olabilirsem, yardımcı olmak isterim’ dedi. Kendisi, Hürmüz Boğazı’nın açık kalmasını istiyor, bu kadar çok petrol satın alan herkesin onlarla (İranlılarla) bir tür ilişkisi olduğu açıktır ancak o, herhangi bir şekilde yardımcı olabilirse olmak istediğini belirtti” ifadelerini kullandı. Trump ayrıca Şi’nin kendisine, “İran’a askeri destek sağlamayacağı” konusunda güvence verdiğini ifade etti.
İran konusunda fikir birliği
Beyaz Saray, Trump ve Şi’nin, Hürmüz Boğazı’nın açık kalması ve “İran’ın asla nükleer silaha sahip olmaması” konusunda mutabık kaldığını açıkladı. Açıklamada, görüşmenin “iyi” geçtiği ve iki liderin, ABD ve Çin arasındaki ekonomik işbirliğini geliştirmenin yollarını ele aldığı belirtildi. ABD Dışişleri Bakanı Rubio ise, İran’daki savaş konusunda Çin’den yardım istemediklerini belirtti. NBC’ye konuşan Rubio, “Çin tarafı, Hürmüz Boğazı’nın askerileşmesinden ve geçiş ücreti sistemi getirilmesinden yana olmadıklarını söyledi. Bu bizim de tutumumuzdur” dedi. Rubio, Trump ve Şi’nin İran konusunda “ortak zeminde buluştuğunu” ve Çin’in “Tahran’ın nükleer silahlara sahip olmasına karşıtlığını teyit ettiğini” söyledi.
ABD’ye davet etti
Trump ise Çinli yetkililerle yapılan görüşmelerin ‘çok olumlu ve verimli’ geçtiğini belirterek, ABD ile Çin arasındaki ilişkinin dünya tarihindeki en önemli ilişkilerden biri haline geldiğini söyledi. ABD ile Çin’in dünyadaki en önemli ve güçlü iki ülke olduğunu savunan Trump, birlikte iki ülke ve dünya için pek çok büyük ve iyi şeyler başarabileceklerini söyledi. Trump, Şi ile eşi Peng Liyuan’ı 24 Eylül’de Beyaz Saray’a davet etmekten onur duyduğunu ve bunu dört gözle beklediklerini söyledi.
