ABD ve İran, Pakistan aracılığında yapılan müzakere süreci kapsamında savaşın durdurulması ve taraflar arasındaki sorunların görüşmelerle çözülmesini öngören 14 maddelik bir mutabakata vardılar. Mutabakat, Lübnan dahil savaşın sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı’nın açılması, ABD’nin İran’a uyguladığı deniz ablukasının kaldırılması gibi maddeleri içeriyor.
Belge, ABD Başkanı Donald Trump ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından imzalandı. Sosyal medyada paylaşım yapan Trump, İran’a karşı yeterince sert bir politika izlemediğini savunan kişileri “kıskanç, kötü insanlar ya da aptallar” olarak nitelendirdi. Pezeşkiyan ise, imzalanan belgeyi paylaşarak, “Bu, güçlü İran’dan tarihi bir belge ve mesajdır. Barış, karşılıklı saygının gölgesinde gerçekleşecektir” ifadelerini kullandı.
Yeni müzakereler
Bununla birlikte esas zorlu sürecin şimdi başlayacağı belirtiliyor. Zira taraflar, nihai anlaşmaya varılması çerçevesinde, İran’ın nükleer programı ve yaptırımların kaldırılması gibi konuları kapsayan 60 günlük müzakere sürecine başlayacak. Anlaşmanın metni birçok soruyu cevapsız ve birçok önemli konuyu çözümsüz bırakıyor. Trump yönetimine göre bu “performansa dayalı” bir anlaşma ve ancak İran taahhütlerine uyarsa fayda sağlayacak. Nitekim ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, ABD ile İran arasındaki mutabakatın kendilerinin gücü sonucu ortaya çıktığını, taraflar arasında güven ilişkisi bulunmadığını ve her adımın performansa bağlı olduğunu belirtti. İran’ın nükleer silaha sahip olamayacağının altını çizen Hegseth, “Başka tür silahlara da sahip olamaz, bunu herkes biliyor. Bu nedenle askeri faaliyetlerimiz ve yürütülecek müzakereler bu hedef etrafında şekillenecektir” dedi.
Kim avantajlı?
Bu süreçte en önemli soru, Trump’ın 8 yıl önce yürürlükten kaldırdığı 2015 tarihli nükleer anlaşmadan daha avantajlı bir anlaşma elde edip edemeyeceği. Savaş Araştırmaları Enstitüsü’nün son analizine göre, anlaşma İran’a önemli ekonomik rahatlama sağlayacak. Kuruluş, Tahran’ın bu kaynakları füze, insansız hava aracı ve nükleer programlarını yeniden güçlendirmek, bölgedeki müttefik ve vekil grupları yeniden yapılandırmak için kullanabileceğini öne sürdü.
Hamaney: Çekincelere rağmen onayladım
İran lideri Mücteba Hamaney, ABD ile varılan mutabakatı çekincelere rağmen onayladığını belirterek, ileride yüz yüze gerçekleştirilecek müzakerelerin ABD’nin görüşlerinin kabul edileceği anlamına gelmediğini bildirdi. ABD ile görüşmeler konusunda farklı bir görüşe sahip olduğunu vurgulayan Hamaney, ancak Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın, Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Başkanı sıfatıyla İran halkının ve “direniş cephesinin” haklarının korunacağına ve ABD’nin aşırı taleplerine boyun eğmeyeceğine dair garanti vermesinin ve sorumluluk üstlenmesinin ardından mutabakatın imzalanmasına onay verdiğini ifade etti.
Trump-Netanyahu gerilimi sürüyor
ABD Başkanı Donald Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun son dönemde telefon görüşmelerinin dostane geçmediği iddia edildi. “Wall Street Journal” gazetesinin haberinde, Trump’ın görüşmelerNetanyahu’ya sert sözler söylediği öne sürüldü. Trump’ın Lübnan konusunda son zamanlarda yaptığı bir telefon görüşmesinde, Netanyahu’ya “Neden binaları havaya uçuruyorsunuz? Binaları havaya uçurmayı bırakın” dediği aktarılan haberde, bir başka görüşmede ise Trump’ın, savaşın tetiklediği küresel ekonomik gerilemenin kendisini 1930’lardaki Büyük Buhran ile ilişkilendirebileceğinden şikayet ettiği belirtildi. İsrail basınında Trump’a yönelik “hakarete varan” yorumlar yer alırken, İsrail Başbakanı da kıyasıya eleştiriliyor. İsrail
basını, anlaşmayla Tel Aviv’in hayal kırıklığına uğradığını yazarken, “Haaretz” gazetesi, Başbakan’ın siyasi geleceğinin sorgulandığını belirtti. Gazete, “Netanyahu’nun işi bitti. Siyasi, hukuki ve kamuoyu nezdinde. Sağlığı da pek iyi değil. Ülkesi bitkin ve sarsılmış durumda” dedi. Analizde, Netanyahu’nun İsrail siyasetinin merkezine yerleştirdiği “İran tehdidi” söyleminin sonuç vermediği savunuldu. “Times of Israel” gazetesi de, Netanyahu’nun, İran’la nihai anlaşmayı bozmak için elinden geleni yapacağını, ABD’deki İsrail yanlısı senatörlere baskı uygulayacağını yazdı.
Vance’ten İsrailli bakanlara tepki
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, ABD ile İran arasındaki mutabakatı eleştiren İsrailli bakanlar Ben-Gvir ile Smotrich’e tepki göstererek, “İsrail’deki bu panik havasını tuhaf buluyorum. 9 milyonluk bir ülkesiniz. Karşılaştığınız her ulusal güvenlik sorununu çözmek için sadece öldürerek bir çıkış yolu bulamazsınız” dedi.
Görüşmeler bugün İsviçre’de başlıyor
İsviçre, ABD ile İran arasında imzalanan mutabakatın uygulanmasına ilişkin ilk görüşmelerin bugün Bürgenstock’ta yapılmasının planlandığını açıkladı. Toplantıya İran ve ABD’li heyetlerin yanı sıra arabulucu ülkeler Pakistan ve Katar da katılacak. Anlaşmanın ardından tarafların, İran’ın nükleer programı ve yaptırımların kaldırılması gibi başlıklarda 60 günlük yeni bir müzakere sürecine başlaması bekleniyor. Sürecin, nihai anlaşmaya zemin hazırlaması hedefleniyor.
Hizbullah ve İsrail ısrarcı
İsrail ordusu, Lübnan’da işgal ettiği alanların güncel haritasını yayımlayarak bu bölgelerden çekilmeyeceğini açıkladı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu da, İran’ın “kırmızı çizgi” olarak gündeme getirdiği Lübnan’dan çekilmeme sözü verdi. Hizbullah ise İsrail’in Lübnan’dan tamamen çıkmasını şart koşuyor. Hizbullah Genel Sekreteri Naim Kasım, İsrail ile yürütülecek görüşmelerde karşılıklı güvenlik ilkesinden asla taviz verilmeyeceğini vurguladı. Washington ile Tahran kendi müttefiklerini dizginleyemezse iki taraf arasındaki çatışmalar anlaşmayı raydan çıkarabilir.
İran’a abluka kaldırıldı
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), ABD’nin İran’a yönelik uyguladığı deniz ablukasının dün itibarıyla kaldırıldığını duyurdu. CENTCOM, mutabakatın hükümlerine uyulduğundan emin olmak için ise bölgede bir süre daha kalmaya devam edeceklerini açıkladı.
