DUYGU ERDOĞAN / İSTANBUL - Son günlerde uzun dönem kiracı olan vatandaşların mülkten çıkarken alacakları depozitonun ilk girişte verdikleri tutar kadar mı, yoksa mevcut kirası üzerinden mi hesaplanacağı hakkında da farklı görüşler var.Depozito hakkındaki merak edilenleri Gayrimenkul Hukuku Uzmanı Avukat Ali Güvenç Kiraz anlattı…
Depozito nedir?
■ Depozito ödemesi nasıl yapılmalı, taraflar bu ödemeyi nasıl değerlendirmeli?
Depozito (güvence bedeli), kira borcunun değil, kiracının kira sözleşmesinden doğabilecek hasar ve borçlarına karşı güvence ve emanet niteliğindedir.
a) Depozito elden verilmemeli, mümkünse vadeli ortak bir banka hesabına yatırılmalı,elden veriliyorsa mutlaka teslim belgesi karşılığı verilmeli.
b) Konut ve çatılı işyeri kiralarında depozito en fazla 3 aylık kira bedeli olabilir.
c) Depozito, kiraya verenin tek taraflı tasarrufuna açık olmamalı.
d) Depozito Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı tebliğ gereğiTürkiye’de yerleşik kişilerle yapılan kira sözleşmelerinde döviz veya altın vb cinsiverilemez. Ancak yasağa aykırı şekilde verilmiş ve sözleşme sona ermiş ise mal sahibi aldığı şekilde iade etmek zorunda. (depozitoyu euro cinsinden almış ise yine euro cinsinden iade etmeli.)
■ Kiracı çıkarken depozito bedelini kiraya saydırabilir mi?
Depozito, son ay veya ödenmeyen bir ayın kirası yerine geçmez ve kiracı, “nasıl olsa depozitom var” diyekirasını ödememe yoluna gidemez. Bunun tek istisnası taraflar açık ve yazılı olarak anlaşmışsa (örneğin sözleşmede “kiracının son ay kirasına veya ödenmeyen aylara mahsup edilebilir” denmişse), bu mümkün.
Anlaşma olmazsa, mahkemeye gider
■ Depozitonun kullanım alanı nedir?
Depozito ev sahibinin yenileme bütçesi değildir ve yalnızca şu hallerde kullanılabilir:
a) Yan giderler (ödenmeyen aidat, kiracının oturduğu döneme ilişkin ve ödenmeyen taşınmaz kullanımına ilişkin faturalar vb.)
b) Kiracının kusuruyla oluşan olağan kullanım dışı zararlar.
■ Kiracı uzun dönem oturduğu konutta oluşan çeşitli zararlar için ev sahibinden depozitoyu alıp kullanabilir mi?
Kiracı taşınmazda otururken meydana gelen hasar ve zararlarda depozitoyu kullanamaz. Bu şekilde oluşan zarar ve hasarlarda öncelikle kiracı kusuruna bakılır. Ancak taşınmazdan kaynaklı bir zarar meydan gelmiş ise kiracı bu durumun tespitini yaptırdıktan sonra mal sahibinden zararın giderilmesini isteme, zararı kendisi giderip kira bedelinden düşme veya hasar oranında kira bedelinin düşürülmesini talep etme hakkına sahiptir. Bunların hiçbirisi depozito kapsamında değerlendirilemez.
■ Kiracı evden çıktığında depozitoyu nasıl talep edebilir?
Kiracı evden çıktığında aidat bedellerini, ortak taşınmaza ait giderleri ödediğini ispat ederse ve zarar ziyan olmadığını da teslim anında ispat edersedepozitoyu geri ister. Mal sahibi de zarar ziyan olduğunu düşünüyorsa bunu giderdikten sonra kalan bakiye depozitoyu iade etmek eğer depozito üstünde zarar varsa bu bedeli talep etmek hakkına sahip. Taraflar anlaşamazsa son kararı mahkeme verir.
Sözleşmeye yazılmazsa...
■ Depozito kiracıya, örneğin 3 yıl önce ödenmişse, o zamanki bedel ile mi verilir?
Bu tartışmalı olmakla birlikte önce kira sözleşmesine bakılır. Depozito vadeli ortak hesaba yatırmışise biriken vadeli bedel iade edilir. Ancak kira sözleşmesinde “depozito verildiği şekilde tahliye halinde zarar yok ise aynen iade edilecektir” yazıyorsa ne kadar ödendiyse o iade edilir. Bu şekilde madde yok ise depozito tahliye tarihindeki kira bedeli ve kaç ay kira parası olarak alınmış ise o değerde iade edilir.
■ Depozitonun kiracıya ödenmesinde mevcut kirası sayılacaksasözleşmeye önceden eklenmesi mi gerekir?
Mevcut kira bedeli kapsamında tahliyedeilk ödenen bedelin iade edileceği sözleşmeye yazılmış olmalı aksi halde son ay kira bedeli üzerinden belirlenecektir.