Meltem Güneş - Türkiye geçen yıl tarihinin en büyük zirai don felaketini yaşamış, özellikle meyve gruplarında ciddi hasarlar meydana gelmişti. Bu yıl bazı bölgelerde görülecek zirai don olayının çok sert etkilere sahip olmayacağı değerlendirilse de üreticinin kayıplarının en aza inmesi için ekim-dikimden önce ve sonra alınacak önlemler önemli. Tarım ve Orman Bakanlığı uyarılarına göre, don riski taşıyan bölgelerde mümkün oldukça zirai faaliyetler yapılmamalı. Farklı mevsimlerde don hadisesinin görülme ihtimali, muhtemel şiddeti ve havada dağılımı araştırılmalı. Bir eğim veya nehir kenarı boyunca yer alan ağaçlar, çalılar ve engebeli mera soğuk hava akışına engel olabilir. Alçak bölgelere doğru akan soğuk havanın, ağaç sıraları, çalılar, bodur ağaçlar gibi doğal engellerle önü kesilebilir. Zirai dona karşı önlemler şöyle sıralanabilir:
İlginizi Çekebilir
ÜRÜN TERCİHİ: Aynı tarihte çiçeklenen belirli meyvelerin çeşitleri, dayanıklılık konusunda farklılıklar gösterebiliyor. Örneğin dona hassas bölgelerde biraz daha dayanıklı kayısı çeşitleri, daha geç çiçeklenen elma türleri, sert kışlık buğday, yulaf çeşitleri ve dona daha dayanıklı çilek çeşitleri tercih edilmeli. Dağlık bölgelerde ve tepelerde güneye bakan daha sıcak eğimler; bağ, meyve ve erkenci patates için en uygun yetiştirme alanları. Dona hassas bitkilerin yetiştirildiği arazilerde toprak işlemesinden kaçınılmalı. Don riski olan bölgelerde, dona hassas bitkilerin özellikle yonca arazileri, çayır, tahıl, çalılık, fidanlık yakınlarında yetiştirilmesinden de kaçınılmalı.
HAVA VE BİTKİNİN ISITILMASI: Isı kaybının giderilmesi için en yaygın ve en kolay yöntem, uygun ısıtma ekipmanları kullanmak veya küçük ateşler yakmak. Isıtıcılar bütün araziye etkili olacak şekilde dağıtılmalı (8-10 adet/da), çok sayıda yakılan küçük ateşler, az sayıdaki büyük ateşlere göre havayı ısıtmada daha etkili olur. Eğer bir bölgede bir mevsim boyunca 2-3 defadan fazla don olayı görülmezse ısıtma yöntemi uygun ve ekonomik ancak daha fazla don görülen bölgelerde ekonomik değil.
SU UYGULAMASI: Don olayını önlemede üstten sulama veya yağmurlama da belirgin yararı olan önlemler arasında. Bu yöntem sadece üzerindeki buz yükünü taşıyabilecek bitkilerde uygulanabilir. Yağmurlama yönteminde, bitki su soğuduğu ve donduğu zaman, radyasyonla kaybolan ısıyı kazandırmak için eritme ısısını ortama verir.
YABANCI OTLARI TEMİZLEME: Don riskinin arttığı zamanlarda herhangi bir şekilde toprak gevşetilmemeli. Don olayına hassas bitkilerin yetiştirildiği yerlerde, don tehlikesi başlamadan önce yabancı otlar temizlenmeli, ancak başka kültürel işlem yapılmamalı.
ÇİÇEKLENMEYİ GECİKTİRME: İlkbaharda meydana gelen don olaylarının çok sık görüldüğü yerlerde, çiçeklenmenin geciktirilmesi amacıyla ağaç dipleri 1 metre çapında açılarak kar veya buz kalıpları konulur. Ya da don hadisesi yaşanacak zaman diliminde sulama sistemi var ise birkaç saat sulama yapılarak o gece donması sağlanır. Böylece çiçeklenme birkaç gün geciktirilir.
ZORLANMIŞ HASAT: Don veya donma sıcaklıkları ile ilgili bir tahmin önceden üreticilere ulaştırılmışsa, bölgedeki çiftçiler olgun meyveleri, sebzeleri ve diğer ürünleri acil olarak toplayabilir. Toplanan ürünlerin korumalı yerlerde depo edilmesi gerekir.
METEOROLOJİK TAKİP VE TARSİM: Meteoroloji Genel Müdürlüğü ve İl/İlçe Tarım Müdürlüklerinin uyarıları mutlaka dikkate alınmalı. Tarım sigortası yapılması da önemli. Sigortalı üretici, riskin gerçekleştiğini öğrendiği tarihten itibaren en geç 24 saat içinde durumu resmi birimlere haber vermeli. ALO TARSİM 172 veya mobil uygulama üzerinden ihbar yapılabilir.
