Ortadoğu nefesini tuttu ve gözlerini bugün Umman’ın başkenti Maskat’ta gerçekleştirilecek müzakerelere çevirdi. İran’daki rejim karşıtı eylemlerde binlerce vatandaşın hayatını kaybetmesi sonrası ABD’nin ülkeye yönelik askeri müdahale sinyali vermesinin ardından taraflar bugün masaya oturacak. Ancak müzakerenin oldukça zorlu geçmesi bekleniyor.
Nitekim zorluk daha müzakere başlamadan başlamıştı. İlk olarak müzakere yeri olarak İstanbul işaret edilmiş ve diğer Orta Doğu ülkelerinin de gözlemci olarak katılım sağlaması kararlaştırılmıştı. Ancak İran yönetimi bu durumdan rahatsız oldu. İran’ın ‘füze programı’ ile ‘vekil gruplar’ gibi konularda bölge ülkeleriyle müzakere etmek istememesi nedeniyle bu kararı aldığı ifade ediliyor.
İran’ın tutumu sonrası ortaya çıkan belirsizliğin ardından bazı Arap liderlerin Beyaz Saray nezdinde lobi yaptığı ve bunun etkisiyle ABD-İran müzakerelerine yeniden dönüldüğü iddia edildi. Axios’a konuşan ABD’li yetkililer, bölgeden en az 9 ülke liderinin Beyaz Saray’a “İran’la nükleer müzakerelerin kesilmemesi” yönünde baskı yaptığını ve bu görüşmelerin ardından ABD’nin Umman’da masaya oturmayı kabul ettiğini açıkladı. Yetkililerden biri, “Söz konusu liderler, görüşmeyi yapmamızı ve İranlıların söyleyeceklerini dinlememizi istediler. Arap ülkeleri ısrar ederse toplantıyı yapacağımızı söyledik. Ancak hala şüphelerimiz var” dedi.
Sert açıklamalar
Öte yandan taraflardan gelen açıklamalar da dikkat çekiyor. ABD Başkanı Donald Trump, düzenledikleri hava saldırılarının ardından İran’ın nükleer programını yeniden başlatma girişiminde bulunduğunu iddia etti. İran’ın ABD ordusunun vurduğu nükleer tesislere dönemediği ancak ülkenin başka bir noktasında yeni bir nükleer tesis kurmayı düşündüğünü öne süren Trump, “Bunu öğrendik ve ‘Bunu yaparsanız çok ağır sonuçları olur’ dedim” ifadesini kullandı. ABD tarafından vurulmak istemediği için İran’ın kendileriyle müzakere ettiğini söyleyen Trump, “Onlar, bizimle müzakere ediyorlar çünkü onlara saldırmamızı istemiyorlar. Biliyorsunuz, İran’a giden büyük bir filomuz var” dedi.
İran Ordusu Sözcüsü Tuğgeneral Muhammed Ekreminiya ise, savaşın başlaması durumunda tüm bölgeyi ve ABD’nin bütün üslerini içine alacağını iddia etti. Ekreminiya, “Bir savaş başlarsa kapsamı tüm bölge coğrafyasını ve ABD’nin bütün üslerini içine alacaktır. İşgal altındaki topraklardan Basra Körfezi’ne ve ABD’nin üslerinin bulunduğu Umman Denizi’ne kadar. ABD üslerine erişimimiz kolay ve bu durum onların kırılganlığını artırmaktadır” dedi.
Tahran’ın savaş planı hazır!
Müzakerelerden olumsuz sonuç çıkması durumunda Tahran’ın atacağı adımlar Devrim Muhafızları’na yakın Tasnim Haber Ajansı tarafından yazıldı. “The Telegraph” tarafından derlenen habere göre İran yönetimi 5 aşamalı bir plan hazırladı:
1 Aşama: ABD İran’daki nükleer tesisler, askeri altyapılar ve Devrim Muhafızları üslerini hedef alan hava ve füze saldırıları düzenleyecek. İran’ın hesapları, hasarı önlemek üzerine değil, karşı saldırı başlatabilecek kapasiteyi korumaya odaklandı.
2Aşama: İran savaşı hızlı biçimde ülke sınırlarının dışına taşıyacak. ABD’nin Orta Doğu’daki üslerine saldırılar düzenlenecek. Kuveyt, BAE ve Suriye’deki üsler ilk hedef olacak. Savunma sistemlerini aşmak için aynı anda binlerce füze fırlatılacak. Vekil güçler devreye sokulacak.
3Aşama: Savaş siber cepheye taşınacak, siber saldırılarla ABD’nin lojistik zincirini bozmak ve Amerikan güçlerine ev sahipliği yapan ülkelerde siyasi baskı oluşturmak hedeflenecek.
4Aşama: Hürmüz Boğazı mayınlarla kapatılacak. Petrol fiyatları fırlayacak, tüm dünyaya ekonomik zarar verilecek.
5Aşama: Askeri bir zaferin mümkün olmadığını bilen Tahran, savaşın ABD açısından ‘çok pahalı’ ve ‘sürdürülemez’ hale gelmesini hedefleyecek.
Arabulucular İran’a ne önerdi?
Katar, Türkiye ve Mısır’dan arabulucuların, cuma günü yapılması beklenen İran-ABD görüşmesinde ele alınmak üzere İran ile ABD’ye taslak bir çerçeve sunduğu belirtildi.
Müzakerelerin içeriği konusunda tartışma sürerken, “Al Jazeera” internet sitesine konuşan kaynaklara göre, Tahran’a sunulan çerçeve öneride, İran’ın üç yıl boyunca uranyum zenginleştirmeyi durdurması ve stoklarını üçüncü bir ülkeye devretmesi şartı yer alıyor. İran’ın vekil güçlerine silah transferi yapmaması da şartlardan bir diğeri. Yine diğer şart da,Tahran’ın balistik füze kullanımını durdurması. Özellikle füzeler ve vekil güçler konusunda İran’ın olumsuz görüş bildirdiği ifade ediliyor. Bu nedenle müzakerelerden olumsuz sonuç çıkması oldukça olası olarak değerlendiriliyor.
ABD: İran’ın nükleer kapasitesi sıfırlanmalı
İran ve ABD müzakere heyetleri dün akşam Umman’a hareket ederken, müzakereler konusunda taraflardan farklı açıklamalar gelmeye devam ediyor. İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Sözcüsü İbrahim Rızai, “kırmızı çizgileri” arasında yer alan füze programı ve (düşük düzeyli) uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin müzakereye kapalı olduğunu belirtti. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt ise Başkan Trump’ın İran konusunda diplomasiyi ilk seçenek olarak gördüğünü ancak diplomasi dışında da birçok seçeneği olduğunu söyledi. Leavitt, “Başkan Trump’ın beklentisi İran’ın nükleer kapasitesinin sıfırlanması” ifadesini kullandı. Öte yandan ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İranlı liderlerin “deliler gibi” ülke dışına para aktardıklarını belirterek, “Bu, sonun yaklaştığını bildiklerine dair iyi bir işaret” açıklamasını yaptı.